متن کامل این مقاله به زبان انگلیسی می باشد، لطفا برای مشاهده متن کامل مقاله به بخش انگلیسی مراجعه فرمایید.لطفا برای مشاهده متن کامل این مقاله اینجا را کلیک کنید.

بذر E. microtheca در محیط MS بدون هورمون کاشته شد و ریزنمونه های برگ کوتیلدونی، هیپوکتیل و دیسک برگی از گیاهچه های رشد یافته جدا گردید. ریزنمونه ها در محیط MS با نیمی از مقادیر نیترات و حاوی 12 غلظت متفاوت از هورمون های NAA و Kin کشت گردیدند. ریزنمونه های کشت شده، در فتوپریود 16 ساعت روشنایی و 8 ساعت تاریکی به ترتیب در 25 و 19 درجه سانتی گراد نگهداری شدند. پس از 4 هفته باززایی انجام شد. طی تجزیه های آماری بهترین محیط کشت برای باززایی غیرمستقیم در بافت های برگ کوتیلدونی و دیسک برگی به ترتیب حاوی 4 میلی گرم در لیتر NAA به همراه 0.5 میلی گرم در لیتر Kin و 2 میلی گرم در لیتر NAA بعلاوه 1 میلی گرم در لیتر Kin بود. برای باززایی مستقیم در ریزنمونه های هیپوکتیل تیمار حاوی 1 میلی گرم در لیتر NAA به همراه 1 میلی گرم در لیتر Kin به عنوان بهترین محیط تعیین گردید. تعداد نمونه باززایی شده نشان دهنده برتری باززایی مستقیم نسبت به باززایی غیرمستقیم بود.

گونه کیکم یکی از گونه های مهم جنس Acer از خانواده Aceraceae می باشد. زیرگونه turcomanicum در جنگل های ناحیه رویشی ایران تورانی به عنوان گونه همراه ارس در ارتفاعات استان های خراسان رضوی و شمالی پراکنش دارد. سال بذردهی این گونه هر سه سال یکبار است. قوه نامیه بذر آن پایین و تعداد بذرهای رسیده و سالم کم می باشد. بذرهای این گونه دارای خواب بوده و قوه نامیه آن پس از طی دوره سرمادهی کاهش می یابد. متاسفانه، بسیاری از رویشگاه های این گونه تحت تاثیر چرای دام و دخالت های انسانی با تخریب زیادی مواجه شده است. به دلیل مشکلات تکثیر جنسی، استفاده از روش های غیرجنسی به منظور تولید نهال های با کیفیت مطلوب می تواند در احیاء رویشگاه های این گونه بسیار راهگشا باشد. یکی از راه های مطمئن تولید نهال، تکثیر غیرجنسی از طریق ریزازدیادی است. به این منظور ریزنمونه ها از رویشگاه آن تهیه و باززایی انجام شد. القاء کالوس در محیط های هورمونی مختلف انجام و غلظت های مختلف هورمونی برای باززایی کالوس بررسی شد. از بین محیط های مورد بررسی، باززایی غیرمستقیم از کالوس تنها در غلظت های 0.1 و 0.5 میلی گرم در لیتر هورمون رشد گیاهی تیدیازورون (TDZ) انجام شد. تعداد، رشد طولی و شادابی ساقه چه ها تحت تاثیر غلظت های مختلف هورمون TDZ بررسی شد و تیمار 0.5 میلی گرم در لیتر هورمون TDZ با متوسط 4.16 عدد بیشترین تعداد ساقه زایی را داشت. از نظر شادابی و ارتفاع ساقه چه ها تفاوت معنی داری بین تیمارها وجود نداشت. به طورکلی محیط پایه MS و هورمون TDZ برای باززایی کالوس گونه کیکم ترکمنی مناسب می باشد. گیاهچه های باززایی شده به منظور سازگاری به گلدان منتقل و بعد به خاک انتقال یافتند.

زعفران گیاهی تریپلوئید و عقیم بوده که تکثیر آن فقط از طریق رویشی انجام می شود، لذا بهبود خصوصیات زراعی آن توسط روش های اصلاح کلاسیک با محدودیت همراه است. فن آوری کشت بافت ابزاری مناسب برای کمک به بهبود خصوصیات زراعی می باشد. هدف از این تحقیق دستیابی به روشی مناسب برای القاء کالوس جنین‏زا و باززایی غیرمستقیم بر روی قطعات بنه‏ زعفران زراعی بود. آزمایش اول به منظور برای القاء و کشت کالوس بصورت فاکتوریل با سه فاکتور شامل؛ نوع ریز نمونه (در چهارسطح) و دو تنظیم کننده رشد 2, 4-D و BAP هرکدام در سه سطح (1، 2 و 3 mg/L)، در قالب طرح کاملا تصادفی در 5 تکرار اجرا گردید. نتایج حاکی از این بود که قطعات حاصل از ریزبنه های تشکیل شده بر روی بنه های مادری بیشترین درصد کالوس (. 94 درصد) را در مقایسه با انواع دیگر ریزنمونه ها تشکیل دادند. محیط کشت MS حاوی (mg/L 2) 2, 4-D و mg/L) 2) BAP بهترین محیط برای تشکیل و رشد کالوس (74 درصد) در قطعات بنه بود. برای تولید کالوسهای جنینزا، کالوسهای به محیط کشت MS حاوی (mg/L 5/0)2, 4-D و( mg/L 3)BAP منتقل و واکشت شدند. به منظور نمو جنین یک آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با 6 تکرار در محیط‏های کشت در دو سطح (نیم غلظت MS و کامل MS) بدون هورمون و یا محتوی 6% ساکارز و یا محتوی (mg/L 1)ABA منتقل و مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج نشان داد بهترین محیط برای نمو جنین محیط MS کامل محتوی( mg/L 1) ABA بود. سپس کالوس‏های دارای جنین های نمو یافته به منظور رشد و تمایز بیش‏تر به محیط کشت کامل MS محتوی 6% ساکارز منتقل شدند، و مشاهدات نشان داد کالوس‏هایی که در محیط کشت کامل MS محتوی ( mg/L 1)ABA قرار داشتند، بهترین واکنش را به باززایی نشان دادند.

ایران یکی از خاستگاه های لاله واژگون (Fritillaria imperialis L.) است. این گیاه زینتی در معرض انقراض می باشد. بنابراین افزایش آن از طریق کشت بافت ضروری است. این پژوهش در چهار آزمایش: تولید پینه، سوخک زایی، ریشه زایی و سازگاری انجام گردید. در آزمایش اول از دو ریزنمونه فلس و برگ اولیه در محیط کشت MS با غلظت های مختلف NAA و IBA اقدام به تولید پینه گردید. نتایج نشان داد بیشترین وزن پینه از ریزنمونه فلس در محیط کشت MS حاوی 0.5 میلی گرم در لیتر NAA و 0.5 میلی گرم در لیتر IBA تولید گردید. در آزمایش دوم از پینه های به دست آمده، در محیط کشت MS با غلظت های مختلف TDZ و KIN، پس از 6 و 12 هفته، تعداد سوخک مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد، بیشترین تعداد سوخک بعد از 12 هفته از پینه حاصل از ریزنمونه فلس در محیط کشت MS حاوی 0.5 میلی گرم در لیتر NAA و سپس در محیط کشت اندام زایی با 0.5 میلی گرم در لیتر TDZ همراه با 0.5 میلی گرم در لیتر KIN تشکیل شد. سپس سوخک ها به محیط کشت MS با غلظت های مختلف NAA (صفر، 0.5، 1 و 2 میلی گرم در لیتر) جهت ریشه زایی منتقل شدند. نتایج نشان داد، بیشترین تعداد ریشه از سوخک های حاصل از ریزنمونه برگ اولیه، در محیط کشت حاوی 1 میلی گرم در لیتر NAA به دست آمد. در نهایت سوخک های ریشه دار شده پس از شستشو با آب مقطر جهت سازگاری به گلدان های حاوی پرلیت، کوکوپیت، پرلیت و کوکوپیت که در اتوکلاو گندزدایی شده بودند، منتقل شدند. نتایج نشان داد سوخک های حاصل از ریزنمونه فلس در بستر کشت کوکوپیت، دارای بیشترین تعداد ریشه بود. این تحقیق نشان داد که استفاده از کشت بافت، نقش مهمی در جلوگیری از انقراض لاله واژگون دارد.

بابونه (Matricaria aurea L. ) یک گیاه دارویی مهم و متعلق به خانواده کاسنی می باشد که به شکل گسترده-ای در داروسازی، صنایع غذایی، آرایشی و بهداشتی مصرف می شود. با توجه به اهمیت این گیاه، بهینه سازی کشت بافت آن می تواند زمینه ساز تحقیقات و استفاده بیشتر از این گیاه گردد. به منظور بهینه سازی کشت بافت این گیاه آزمایش های القاء کالوس و باززایی غیرمستقیم انجام شد. هر دو آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با 3 تکرار روی محیط کشت MS اجرا گردید. در هر دو آزمایش سطوح مختلف تنظیم کننده های رشد گیاهی NAA و BAP به همراه دو ریز نمونه ساقه و برگ مورد مقایسه قرار گرفتند. نتایج نشان داد که در محیط کشت فاقد هورمون رشد (شاهد) القای کالوس مشاهده نشد. بررسی ها نشان داد که القای کالوس ریزنمونه ها در ترکیب هورمونی (5/0 میلی گرم در لیتر NAA و 1 میلی گرم در لیتر BAP) سریع تر بود. ترکیب های (5/0 میلی گرم در لیتر NAA و 1 میلی گرم در لیتر BAP) و همچنین (1 میلی گرم در لیتر NAA و 1 میلی گرم در لیتر BAP) بهترین ترکیب هورمونی جهت القای کالوس ریزنمونه های ساقه و برگ (100%) به ترتیب شناخته شدند. اثرمتقابل غلظت های مختلف NAA و BAP در ریزنمونه بر صفت قطر کالوس معنی دار شد و ریزنمونه برگ در سطح 2 میلی گرم در لیتر NAA و 5/1 میلی گرم در لیتر BAP با میانگین 31/15 میلی متر بالاترین قطر کالوس را داشت. بیشترین درصد باززایی غیرمستقیم (59/85% )، درکالوس های حاصل از برگ و ترکیب هورمونی 5/0 میلی گرم در لیتر NAA و 1 میلی گرم در لیتر BAP مشاهده شد.

پروانش (Catharanthus roeus L.) گیاهی است از خانواده آپوسیناسه و حاوی بیش از 130 نوع آلکالوئید ایندولی ترپنوئیدی (TIAs) ازجمله دو آلکالوئید دایمری وین بلاستین و وین کریستین که دارای خاصیت ضد تومور بوده و برای درمان بسیاری از سرطان ها به کار می روند. به همین دلیل، تاکنون تحقیقات زیادی در زمینه تولید این داروها از طریق کشت بافت گیاهی صورت گرفته است. در این پژوهش، با هدف تعیین بهترین ترکیب هورمونی در محیط کشت آزمایشگاهی برای باززایی غیرمسقیم گیاه پروانش، 25 ترکیب هورمونی برای تولید کالوس از ریزنمونه برگ و هفت تیمار برای باززایی کالوس ها در نظر گرفته شد. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر تیمارهای هورمونی مختلف در تولید کالوس از ریزنمونه برگ در سطح 1% معنی دار است. تیمارهای 0.1 و 5 میلی گرم در لیتر BAP و NAA به ترتیب علاوه بر تولید کالوس فراوان، ریشه زیادی نیز تولید کردند. در بین تیمارها، محیط های غذایی حاوی زغال فعال برای تولید کالوس و محیط های بدون زغال برای باززایی مناسب تشخیص داده شدند. به طور کلی، نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که باززایی غیر مستقیم ریزنمونه برگ، به دلیل دشواری در باززایی کالوس ها، احتمال وقوع جهش سوماکلونال و تولید شاخه های کمتر، برای ریزازدیادی گیاه پروانش روشی مناسب نمی باشد، اما از این روش می توان برای تولید برخی متابولیت های ثانویه بهره جست.

یکی از اهداف درون کشت شیشه ای گیاهان ریز ازدیادی آنها در شرایط استریل می باشد. لاله زینتی یکی از مشهورترین گل های شاخه بریده دنیا است که خاستگاه آن را آسیا بویژه کشورهای ایران و ترکیه ذکر نموده اند. با توجه به سرعت کند تکثیر لاله به روش سنتی، ازدیاد درون شیشه ای لاله با هدف بالا بردن سرعت تکثیر این گل زینتی، پتانسیل تجاری زیادی را در بر خواهد داشت. هدف این تحقیق شاخساره زایی به روش باززایی مستقیم و غیرمستقیم بود که به صورت آزمایشی با 3 تکرار و به روش فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی و 13 مشاهده در هر واحد آزمایشی اجرا گردید. ریزنمونه های فلسی از پیازهای لاله رقم Tulipa gesneriana L. 'Apeldoorn' گرفته شد. به منظور باززایی غیرمستقیم، کالوس های حاصل از ریزنمونه ها به محیط MS جامد واکشت شدند. تیمارهای هورمونی در دو گروه آزمایش جداگانه اعمال گردیدند. در آزمایش اول اسید نفتالین استیک در دو غلظت 0.05 و 0.5 میلی گرم در لیتر در ترکیب با بنزیل آمینوپورین در دو غلظت 1 و 2 میلی گرم در لیتر به کار برده شد. در آزمایش دوم اسیدنفتالین استیک در دو غلظت 1 و 2 میلی گرم در ترکیب با بنزیل آمینوپورین در سه غلظت 0 و 0.5 و 1 میلی گرم در لیتر استفاده شد. بیشترین شاخساره زایی در آزمایش اول با 0.5 میلی گرم در لیتر اسید نفتالین استیک و 2 میلی گرم در لیتر بنزیل آمینوپورین بدست آمد. در آزمایش دوم نیز ترکیب هورمونی 1 میلی گرم در لیتر اسیدنفتالین استیک با 2 میلی گرم در لیتر بنزیل آمینوپورین باعث بیشترین باززایی شد. به منظور باززایی مستقیم، ریزنمونه های دمگل نابالغ همان رقم لاله در محیط کشت MS با دو نوع ترکیب 1 میلی گرم در لیتر اسیدنفتالین استیک با 1 میلی گرم در لیتر بنزیل آمینوپورین و 2 میلی گرم در لیتر اسید نفتالین استیک با 2 میلی گرم در لیتر بنزیل آمینوپورین کشت شدند. بیشترین شاخساره زایی مستقیم در محیط کشت 2 میلی گرم در لیتر اسید نفتالین استیک و 2 میلی گرم در لیتر بنزیل آدنوپورین مشاهده شد.

نخود شیرین (Lathyrus odoratus L. ) متعلق به خانواده بقولات و یک گیاه زینتی علفی و رونده با گل های معطر است. این گیاه به عنوان یک منبع ژنتیکی برای صفات مهم مثل مقاومت در برابر تنش ها ازجمله تنش گرمایی محسوب می شود. همچنین به-منظور حفظ ساختار ژنتیکی آن، تکثیر این گیاه از طریق کشت بافت می تواند مؤثر باشد. به منظور یافتن پروتکل کارآمد شاخه زایی از کالوس؛ اثر نوع ریزنمونه، محیط کشت و تنظیم کننده های رشد گیاهی بر کالوس زایی و شاخه زایی نخود شیرین بررسی شد. نتایج نشان داد که ریزنمونه میان گره نسبت به ریشه کالوس بیشتری تولید کرد (77/0 گرم کالوس برای هر ریزنمونه) و محیط کشت MS نسبت به محیط کشت B5 تأثیر بیشتری در کالوس زایی داشت (78/0 گرم کالوس برای هر ریزنمونه). درمجموع بیشترین کالوس زایی (9/1 گرم کالوس برای هر ریزنمونه) هنگامی که ریزنمونه های میان گره در محیط کشت MS همراه با 5/0 میلی گرم 6-بنزیل آمینو پورین (BAP) و 2 میلی گرم در لیتر 1-نفتالین استیک اسید (NAA) کشت شد، به دست آمد. بیشترین باززایی شاخه (33/5 عدد شاخه برای هر ریزنمونه) از کالوس های کشت شده در محیط کشت MS همراه با 1/0 میلی گرم در لیتر تیدیازورون (TDZ) به دست آمد. این پروتکل می تواند پایه و اساس تحقیقات آینده در ارتباط با بهبود ژنتیکی و تولید انبوه نخود شیرین در کشور باشد.